1. YAZARLAR

  2. Hatice Doğan

  3. Arabuluculuk nedir?
Hatice Doğan

Hatice Doğan

Avukat
Yazarın Tüm Yazıları >

Arabuluculuk nedir?

A+A-

İnsanlar aralarında çıkar çatışması olduğunda bu durumu kendi aralarında görüşerek çözebilirler. Ancak bu uzlaşı ne yazık ki her zaman mümkün olmaz. Hukuk düzeni tarafından korunan bir menfaate ilişkin anlaşmazlığın taraflar arasında anlaşarak çözümü mümkün olmadığında hukuki bir mercie başvurma ihtiyacı doğar ki bu durumda artık taraflar arasında hukuki uyuşmazlık başlamış olur. Birçok anlaşmazlığın çözümlenmesi için mahkemelere başvurulmaktadır. Gittikçe de artan nüfus sebebiyle de haliyle çok fazla anlaşmazlık ortaya çıkmaktadır. Bu da mahkemelerin iş yükünü artırmakta, dava sürelerinin ve sonuçlanmasının uzun süreler almasına neden olmaktadır. Mahkemelerin üzerlerindeki bu büyük yükü azaltmak için birçok ülkede hukuk sistemlerinde bazı yöntemler uygulamaya geçmiştir. Bu yöntemlerden biri olan arabuluculuk, daha kısa süreçte ve daha samimi bir yöntem olup uyuşmazlıkların çözülmesinde kullanılan en yayın yöntemlerin başında gelir.

Arabuluculuk, hukuk sistemi gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılan bir “alternatif uyuşmazlık çözümü” yöntemidir. Arabuluculuk; tarafların aralarındaki uyuşmazlığı objektif üçüncü bir kişi yardımı ile mahkemeye gitmeden çözümleyebildikleri alternatif bir yöntemdir. Aralarındaki uyuşmazlığı, kendi istekleriyle ihtiyari olarak ya da mahkeme aşamasına geçmeden başvurulmasının zorunlu olduğu hallerde arabulucunun eşliğinde çözme yoluna giden taraflar, arabulucu eşliğinde, uyuşmazlıklarını kendileri için en iyi şekilde çözebilme fırsatı elde ederler. Günümüzde hukuki uyuşmazlıkların çeşitlenmesi, mahkemelerin iş yükünün artması, yargı sürecinin uzun sürmesi, artan yargılamaların maliyetleri, arabuluculuk ihtiyacını arttırmıştır. Özellikle yargılama sürecinin gittikçe uzaması ve tarafların uzun süre yargılamalara vakit ve emek harcaması, uzun sürecin sonunda beklenen sonuçların da elde edilememesi alternatif çözüm yollarını gündeme getirmiştir. Arabuluculukta bu alternatif çözüm yollarından biridir.

Arabuluculuk, “zorunlu arabuluculuk” ve “ihtiyari arabuluculuk” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır:

Zorunlu Arabuluculuk: Bazı uyuşmazlıklar için mahkemeye dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Yani arabuluculuğa başvurmanın zorunlu olduğu hukuki uyuşmazlıklarda dava şartıdır, arabulucuya gitmeden açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Ticari davalar ve iş davalarına konu olan bazı uyuşmazlıklar (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, maaşlar vb.) zorunlu arabuluculuğa tabidir.

İhtiyari Arabuluculuk: İhtiyari arabuluculuk, tarafların bir arabulucuya gitme zorunluluğu olmadığı halde uyuşmazlığın çözümü için dava açmadan önce arabulucuya başvurabilirler. Taraflar üzerinde tasarruf edebilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığıyla ilgili ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurabilir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklar, genel olarak kamu düzenini ilgilendirmeyen kamu kurumlarının haklarına zarar vermeyen uyuşmazlıklardır.   

İş Mahkemesi Kanunu Tasarı Taslağı’nın 3. maddesine göre, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Aksi halde Hukuk Muhakemeleri Kanununu hükmüne göre bu başvurunun yapılmamış olması bir dava şartı eksikliği olarak değerlendirilecek olup hâkimin davayı usulden reddetmesi gerekecektir. Dolayısıyla bireysel ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan hak uyuşmazlıklarında İş Mahkemelerine başvurmadan önce arabulucuya başvurma zorunlu hale getirilmiştir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu’nun 73/A maddesiyle Tüketici mahkemelerinde görüşen uyuşmazlıklar açısından arabulucuya başvuru zorunluluğu getirilmiştir. MADDE 73/A – (1) Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Şu kadar ki, aşağıda belirtilen hususlarda dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz:

a) Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında olan uyuşmazlıklar

b) Tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar

c) 73/A üncü maddenin altıncı fıkrasında belirtilen davalar

ç) 74 üncü maddede belirtilen davalar

d) Tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/a maddesine göre, TTK’nın 4. maddesinde belirtilen tüm ticari davalar ile diğer özel kanunlarda yer alan ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Yani, arabulucuya başvurulmadan bu tür davalar doğrudan asliye ticaret mahkemesine açılamaz.

Zorunlu arabuluculuğa başvuru, dilekçe ile veya bürolarda bulunan formların doldurulması suretiyle veya elektronik ortamda yapılabilir. Başvuran taraf, kendisine karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini adliye arabuluculuk bürosuna verir. Adliye arabuluculuk bürosu, tarafların resmi kayıtlarda yer alan iletişim bilgilerini araştırmaya da yetkilidir. İlgili kurum ve kuruluşlar, uyuşmazlık konusuyla sınırlı olmak üzere adliye arabuluculuk bürosu tarafından talep edilen iletişim bilgilerini vermekle yükümlüdür. Başvuruda uyuşmazlık konularının ve taleplerin net bir şekilde belirtilmesi, özellikle bu talepler hakkındaki zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin durması açısından oldukça önemlidir. Zira arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculuk süreci, arabulucuya başvuru hâlinde, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bu durumun bir tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Arabulucu adliye arabuluculuk bürosu tarafından görevlendirildikten sonra taraflar ile ön görüşme yapar, başvurucudan ve diğer taraftan uyuşmazlığın esasını öğrenir. Arabulucu, arabuluculuk faaliyeti başlar başlamaz, tarafları arabuluculuğun ne anlama geldiği, temel ilkeleri, sürecin nasıl yürütüleceği ve sonuçları hakkında bilgilendirmekle yükümlüdür.

Arabulucu tarafların her biriyle ayrı ayrı görüşebileceği gibi her iki tarafla birlikte de görüşebilir. Önemli olan tarafların hak ve menfaatlerinin dengelenmesi, uyuşmazlığın çözülmesi için en uygun metotla hakemlik yapılmasıdır. Arabulucunun taraflara yapacağı ilk toplantı davetinin usulüne uygun olması ve davetin taraflara ulaşmasının sağlaması önemlidir zira ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi halinde toplantıya katılmayan tarafın ileride açılacak davada haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulacaktır. Dava şartı olan arabuluculuk görüşmelerini arabulucu, taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması yahut yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılması veya varılamaması hâllerinde sona erdirir ve son tutanağı düzenleyerek durumu derhâl arabuluculuk bürosuna bildirir. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır

Tarafların arabuluculuk süreci sonunda düzenledikleri anlaşma belgesi borçlar hukuku anlamında bir sözleşme olup nitelik olarak maddi hukuk sözleşmesidir. Anlaşma belgesinin sözleşme niteliği taşıması nedeniyle de arabuluculuk görüşmeleri sonunda yapılacak anlaşmaya uyulmaması sözleşmeye aykırılık teşkil edecektir.

Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaları hâlinde arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin ikinci kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır.

SOSYAL MEDYADA TAKİP İÇİN;

İnstagram.com/av.haticedogan

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT